Rritja e parasë që qarkullon jashtë sistemit bankar është një nga shqetësimet më serioze të ekonomisë shqiptare. Në fund të vitit 2025, kjo shumë arriti në 483.4 miliardë lekë, nga 423.5 miliardë një vit më parë, një rritje vjetore mbi 14%. Vetëm në dy vite, nga dhjetori i 2023-s deri në fund të 2025-s, paraja jashtë bankave u rrit me gati 90 miliardë lekë, duke treguar një trend të qëndrueshëm drejt mbajtjes së cash-it dhe larg sistemit formal financiar.
Edhe pse pagesat me kartë dhe transaksionet elektronike po rriten, paraja jashtë bankave mbetet në nivele të larta, duke nxitur shqetësime për stabilitetin financiar, formalizimin e ekonomisë dhe luftën kundër evazionit. Ekspertët theksojnë se ky fenomen lidhet jo vetëm me besimin ende të dobët në bankë, por edhe me mungesën e edukimit financiar dhe kulturës së menaxhimit të parasë.
“Fakti që paraja jashtë sistemit bankar vijon të rritet tregon se një pjesë e konsiderueshme e ekonomisë mbetet jashtë kontrollit formal,” shprehet Romina Radonshiqi, eksperte e ekonomisë. “Ky trend nuk është thjesht çështje teknike – ai lidhet me sigurinë, koston e mbajtjes së parasë dhe mungesën e planifikimit në shpenzime.”
Autoritetet financiare e shohin qartë rrezikun dhe paralajmërojnë se pa nisma më konkrete për digjitalizimin e pagesave, pa rritjen e besimit te bankat dhe pa kufizime të qarta për transaksionet cash, fenomeni do të vazhdojë. Një ekonomi ku pjesa më e madhe e parasë qarkullon jashtë sistemit formal nuk është vetëm më pak transparente – ajo është edhe më e pambrojtur dhe më e paqëndrueshme.
Në fund, sfida është e dyfishtë: të ndihmosh qytetarët të përdorin bankat dhe të krijosh një sistem që ata mund t’i besojnë, për të garantuar stabilitetin dhe zhvillimin e qëndrueshëm të ekonomisë shqiptare.
