Në Shqipëri, burgu po shndërrohet gjithnjë e më pak në vend ku zbatohet dënimi dhe gjithnjë e më shumë në një stacion pritjeje për një drejtësi që ecën me ritme të ngadalta. Ajo që ligji e parashikon si masë përjashtuese, sot është bërë praktikë e përditshme: paraburgimi.
Shumica pas hekurave nuk janë dënuar
Sipas të dhënave të fundvitit 2025, sistemi penitenciar shqiptar kishte:
- Më pak se 2 mijë të dënuar me vendim të formës së prerë
- Mbi 2.500 persona në paraburgim
Me fjalë të tjera, më shumë se gjysma e atyre që ndodhen në qeli janë ende të pafajshëm në sytë e ligjit, por po presin hetime dhe procese që zvarriten me vite.
Raporti europian SPACE I e rendit Shqipërinë mes vendeve me përqindjen më të lartë të paraburgimit në kontinent. Problemi nuk është vetëm numri, por mënyra si përdoret kjo masë: si rregull dhe jo si përjashtim.
Qelia mbush moshën që mban shoqërinë në këmbë
Paraburgimi po godet drejtpërdrejt shtresën më aktive të shoqërisë.
Nga 25 deri në 50 vjeç është profili tipik i atyre që përfundojnë pas hekurave, ndërsa te paraburgosurit dominon mosha 30–40 vjeç.
Kjo nuk është thjesht statistikë. Është fuqi punëtore e humbur, familje pa mbështetje dhe një brez që rrezikon të përjashtohet përgjithmonë nga jeta shoqërore.
Krime të rënda, hetime që nuk mbarojnë
Një pjesë e madhe e të paraburgosurve përballen me akuza për:
- krime kundër jetës,
- trafik droge,
- vepra të rënda penale.
Por proceset për këto çështje zgjasin me vite. Në këtë boshllëk kohor, burgu bëhet dënimi i parë, edhe pse ligjërisht nuk është i tillë.
Një sistem që nuk çlirohet dot
Dënimet e gjata – mbi 5, 10 apo 20 vjet – e bëjnë sistemin të ngurtë. Daljet janë të pakta, hyrjet të pandërprera. Paraburgimi mbetet konstant gjatë gjithë vitit, duke treguar se sistemi nuk arrin të marrë frymë.
Në këtë realitet, amnistia nuk është më reformë, por një valvul presioni për një sistem që nuk funksionon siç duhet.
